ล่ามการทูตในประเทศไทย: บทบาท คุณสมบัติ และความท้าทายทางวิชาชีพ

คุณวณิชชา สุมานัส นายกสมาคมวิชาชีพนักแปลและล่ามแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ปฏิบัติหน้าที่ล่ามให้ Deligates ในเสวนาภายใต้ธีม การทำธุรกิจกับสิทธิมนุษยชน ณ อาคาร องค์การสหประชาชาติ (United Nations) ประเทศไทย

ล่ามการทูต (Diplomatic Interpreters) มีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในการสื่อสารระหว่างประเทศ โดยเฉพาะเมื่อเป็นการเจรจาระดับสูงที่มีผลต่อความสัมพันธ์ทางการเมือง เศรษฐกิจ และความมั่นคงของรัฐชาติ ในประเทศไทย ล่ามการทูตทำหน้าที่เป็น “สะพานเชื่อมภาษาและวัฒนธรรม” เพื่อให้ตัวแทนระดับสูงของประเทศสามารถสื่อสารและเจรจาได้อย่างราบรื่น การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสำรวจลักษณะการทำงาน คุณสมบัติ บทบาทหน้าที่ ปัญหาที่พบ และการให้ความสำคัญต่อล่ามการทูตในสังคมไทย

ลักษณะการทำงาน

ล่ามการทูตในประเทศไทยแบ่งออกได้เป็น 2 กลุ่มหลัก ได้แก่

1. กลุ่มล่ามประจำองค์กร: ทำงานให้กับหน่วยงานที่สังกัด โดยมีบทบาททั้งในฐานะ “ล่าม” และ “เจ้าหน้าที่องค์กร”

2. กลุ่มล่ามนอกองค์กร: ทำงานเฉพาะในฐานะ “ล่ามอิสระ” โดยไม่ต้องรับบทบาทด้านธุรการหรือหน้าที่อื่นเพิ่มเติม

รูปแบบงานที่ล่ามการทูตต้องรับผิดชอบมีความหลากหลาย เช่น

• การประชุมทวิภาคีและพหุภาคี

• การเจรจาหารือเชิงนโยบาย

• การเข้าเยี่ยมคารวะ

• การเลี้ยงรับรองทางการทูต

คุณสมบัติสำคัญของล่ามการทูต

จากข้อมูลที่ได้ ล่ามการทูตควรมีคุณสมบัติที่สำคัญดังนี้:

• สมาธิและความสามารถในการจดจ่อ

• ปฏิภาณไหวพริบและการคิดแก้ปัญหาเฉพาะหน้า

• ความสามารถในการรักษาความลับ

• ความรู้รอบตัวและความเข้าใจบริบทระหว่างประเทศ

• ความมั่นใจในตนเอง

ปัจจัยด้านบริบททางการเมือง เศรษฐกิจ และสังคม

การทำงานล่ามการทูตไม่ใช่เพียงการถ่ายทอดภาษา แต่ยังต้องอาศัยความเข้าใจความอ่อนไหวทางการเมือง เศรษฐกิจ และวัฒนธรรม การตีความผิดพลาดอาจส่งผลกระทบต่อความสัมพันธ์ระหว่างประเทศโดยตรง

ความแตกต่างของบทบาทตามองค์กร

• ล่ามในองค์กร: มีภาระหน้าที่สองบทบาท คือ เป็นทั้งล่ามและเจ้าหน้าที่รัฐ

• ล่ามนอกองค์กร: ทำหน้าที่เฉพาะการแปลความหมาย แต่มีความยืดหยุ่นในเชิงอาชีพ

องค์กรที่สังกัดยังมีอิทธิพลสำคัญต่อการกำหนดบทบาทและขอบเขตงานของล่ามการทูต

อภิปราย

ผลการศึกษายืนยันว่า ล่ามการทูตเป็นผู้ปฏิบัติการทางภาษาและวัฒนธรรมที่ต้องมีความเชี่ยวชาญหลายมิติ งานของล่ามการทูตมีความท้าทายมากกว่าล่ามในบริบททั่วไป เพราะมีเดิมพันทางการทูตและนโยบายระดับประเทศ (Gaiba, 1998; Kondo, 2017) การรักษาความลับถือเป็นหัวใจของวิชาชีพ (Gentile, Ozolins, & Vasilakakos, 1996) ขณะเดียวกัน ความเป็นทางการของงานยังสร้างแรงกดดันทางจิตวิทยาและต้องการการฝึกฝนเฉพาะด้าน (Tamura, 2019)

เมื่อเปรียบเทียบกับการวิจัยในต่างประเทศ พบว่า คุณสมบัติที่เน้นย้ำในประเทศไทย เช่น สมาธิและความรู้รอบตัว สอดคล้องกับมาตรฐานสากล แต่ในบริบทไทย ล่ามยังต้องปรับตัวตามระบบราชการและวัฒนธรรมองค์กรที่มีลำดับชั้น ซึ่งแตกต่างจากการทำงานในเวทีการทูตตะวันตก

สรุป

การศึกษานี้ชี้ให้เห็นว่าล่ามการทูตในประเทศไทยมีความสำคัญเชิงยุทธศาสตร์ การกำหนดคุณสมบัติ บทบาท และระบบสนับสนุนที่เหมาะสมจึงเป็นสิ่งจำเป็นต่อการพัฒนาศักยภาพด้านการทูตของประเทศ การส่งเสริมการฝึกอบรม การสร้างมาตรฐานวิชาชีพ และการยกระดับสถานะของล่ามการทูต ควรถูกบรรจุไว้ในนโยบายด้านการต่างประเทศของไทยอย่างเป็นระบบ

อ้างอิง

• Gaiba, F. (1998). The origins of simultaneous interpretation: The Nuremberg trial. Ottawa: University of Ottawa Press.

• Gentile, A., Ozolins, U., & Vasilakakos, M. (1996). Liaison interpreting: A handbook. Melbourne: Melbourne University Press.

• Kondo, M. (2017). Diplomatic interpreting: Negotiating between cultures. Interpreting Studies Journal, 19(2), 145–162.

• Tamura, T. (2019). The interpreter’s role: Conduit, agent, and accountability in diplomatic contexts. Translation and Interpreting Studies, 14(3), 345–362.