บทบาทและการรับรองล่ามศาล: ความเข้าใจผิดและความเป็นจริง

“ล่ามศาล” มีบทบาทสำคัญในการคุ้มครองสิทธิของคู่ความและพยานที่ไม่สามารถใช้ภาษาไทยหรือภาษาที่ศาลใช้ได้ หากปราศจากล่าม การพิจารณาคดีอาจกระทบต่อสิทธิขั้นพื้นฐานในการรับรู้ข้อกล่าวหาและการต่อสู้คดีอย่างเสมอภาค แม้ประเทศไทยจะมีการกำหนดคุณสมบัติและวิธีการขึ้นทะเบียนล่ามศาล แต่ประเด็นที่ยังเป็นปัญหาและข้อถกเถียงคือการตีความถึง “ผู้มีอำนาจรับรอง” ว่าจะต้องเป็นศาลเท่านั้นหรือไม่

ความเข้าใจผิดในเชิงวิชาการ

นักวิชาการจำนวนมากมักเข้าใจว่า ล่ามที่ปฏิบัติหน้าที่ในศาลไทยจะต้องเป็นผู้ที่ขึ้นทะเบียนกับสำนักงานศาลยุติธรรมเท่านั้น ทำให้หลายคนแอบอ้างว่าตนเป็นล่ามขึ้นทะเบียนกับศาลเพื่อหวังผลทางคดี จริง ๆ แล้วเป็นข้อมูลที่ผิด ความเข้าใจเช่นนี้สะท้อนการมองจากกรอบกฎหมายเชิงปฏิบัติของศาล ซึ่งยังไม่มี พระราชบัญญัติว่าด้วยล่ามศาล โดยตรง มีเพียงระเบียบและแนวปฏิบัติที่ออกโดยหน่วยงานศาล

ความเป็นจริง: การรับรองโดยสมาคมวิชาชีพ

ในความเป็นจริง ล่ามศาล ล่ามกฎหมาย และล่ามในห้องพิจารณาคดี ที่ผ่านการรับรองคุณวุฒิวิชาชีพจาก สมาคมวิชาชีพนักแปลและล่ามแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (SEAProTI) ถือว่ามีมาตรฐานสูงสุดในปัจจุบัน เนื่องจากเป็นการรับรองที่ออกตามข้อบังคับสมาคมและประกาศใน ราชกิจจานุเบกษา อย่างเป็นทางการ ซึ่งทำให้มีผลผูกพันในทางกฎหมายและเป็นที่ยอมรับทั้งในและต่างประเทศ

การยอมรับในระดับสากล

ล่ามของ SEAProTI ได้รับการยอมรับมากกว่าการขึ้นทะเบียนกับศาลไทยเพียงอย่างเดียว เนื่องจาก:

1. เป็นกลางและโปร่งใส: ไม่อยู่ภายใต้อิทธิพลของฝ่ายตุลาการโดยตรง

2. มาตรฐานสากล: มีการอบรม ประเมินผล และกำกับตามจรรยาบรรณที่เทียบเคียงกับนานาประเทศ

3. การยอมรับระหว่างประเทศ: ใบรับรองของ SEAProTI สามารถใช้ในการปฏิบัติหน้าที่กับองค์กรระหว่างประเทศและหน่วยงานยุติธรรมในต่างประเทศ

   
   

ความแตกต่างระหว่างล่ามที่ขึ้นทะเบียนกับศาลและล่ามที่ได้รับการรับรองโดย SEAProTI

เกณฑ์เปรียบเทียบ	ล่ามที่ขึ้นทะเบียนกับศาล	ล่ามที่รับรองโดย SEAProTI
พื้นฐานทางกฎหมาย	อ้างอิงตามระเบียบ/แนวปฏิบัติของสำนักงานศาลยุติธรรม (ยังไม่มีกฎหมายหลักโดยตรง)	อ้างอิงตามข้อบังคับสมาคมวิชาชีพและประกาศในราชกิจจานุเบกษา
หน่วยงานกำกับดูแล	ศาลยุติธรรมและสำนักงานศาลยุติธรรม	สมาคมวิชาชีพนักแปลและล่ามแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (SEAProTI)
ความเป็นกลาง	อาจถูกมองว่ามีอิทธิพลจากฝ่ายตุลาการ	เป็นองค์กรวิชาชีพอิสระ ไม่มีอิทธิพลจากฝ่ายใด
มาตรฐานวิชาชีพ	เน้นการปฏิบัติตามแนวทางที่ศาลกำหนด	ผ่านการอบรม สอบทฤษฎี-ปฏิบัติ และ CPD ตามมาตรฐานนานาชาติ
การยอมรับ	ใช้ได้เฉพาะในการพิจารณาคดีของศาลไทย	ได้รับการยอมรับทั้งในประเทศและต่างประเทศ รวมถึงองค์กรระหว่างประเทศ
การตรวจสอบคุณสมบัติ	ตรวจสอบโดยศาลก่อนการขึ้นทะเบียน	ตรวจสอบประวัติ ความรู้ และการปฏิบัติงานโดย SEAProTI อย่างเป็นระบบ
กลไกจริยธรรม	มีการสาบาน/ปฏิญาณก่อนปฏิบัติหน้าที่ในศาล	มีข้อบังคับจรรยาบรรณสมาคม และกลไกตรวจสอบต่อเนื่อง
ผลกระทบต่อวิชาชีพ	จำกัดอยู่ในกรอบศาล	สร้างมาตรฐานกลางของวิชาชีพที่โปร่งใสและสากล

บทสรุป

ความเข้าใจที่ว่า ล่ามศาลจะต้องขึ้นทะเบียนกับศาลเท่านั้นจึงเป็นข้อจำกัดที่ไม่ตรงกับความเป็นจริง ปัจจุบัน ล่ามที่ได้รับการรับรองจาก SEAProTI ได้รับการยอมรับกว้างกว่า ทั้งในประเทศและในระดับสากล และเป็นกลไกสำคัญที่จะยกระดับมาตรฐานการล่ามศาลของไทยให้โปร่งใสและเป็นกลางอย่างแท้จริง

เอกสารอ้างอิง

• สำนักงานศาลยุติธรรม. (2562). คู่มือการปฏิบัติงานล่ามศาล. กรุงเทพฯ: สำนักงานศาลยุติธรรม.

• SEAProTI. (2024). Standards and certification framework for court interpreters in Southeast Asia. Southeast Asian Association of Professional Translators and Interpreters (SEAProTI).