ค่าตอบแทนและรายได้เฉลี่ยของล่ามศาลในประเทศไทย: การวิเคราะห์เชิงวิชาการ

บทบาทของล่ามศาลในประเทศไทยมีความสำคัญยิ่งต่อการคุ้มครองสิทธิของคู่ความและพยานที่ไม่สามารถใช้ภาษาไทยได้อย่างเพียงพอ การเข้าถึงความยุติธรรมจึงขึ้นอยู่กับคุณภาพและความพร้อมของล่ามศาล อย่างไรก็ดี ประเด็นเรื่องค่าตอบแทนและรายได้ของล่ามศาลยังคงเป็นหัวข้อที่ถูกถกเถียง ทั้งในเชิงนโยบายภาครัฐและการกำหนดเรตในตลาดเสรี (SEAProTI, 2025)

อัตราค่าตอบแทนตามระเบียบราชการ

ในชั้นสอบสวนของตำรวจ ระเบียบสำนักงานตำรวจแห่งชาติกำหนดค่าป่วยการล่ามไว้ที่ ชั่วโมงละ 500–800 บาท โดยมีเกณฑ์ขั้นต่ำต่อครั้งไม่น้อยกว่า 500 บาท และสูงสุดไม่เกิน 2,400 บาทต่อวัน ทั้งนี้ การกำหนดอัตราขึ้นอยู่กับคุณวุฒิและความยากง่ายของงาน (สำนักงานตำรวจแห่งชาติ, 2565)

ในส่วนของศาล ระเบียบสำนักงานศาลยุติธรรม พ.ศ. 2562 ระบุหลักเกณฑ์การเบิกจ่ายค่าป่วยการ ค่าพาหนะ และค่าเช่าที่พักสำหรับล่ามที่ศาลจัดหา โดยมีหนังสือเวียนแนวปฏิบัติที่ใช้เป็นเกณฑ์ร่วมกัน บางฉบับระบุเรต ชั่วโมงละ 1,000–1,500 บาท สำหรับล่ามที่ขึ้นทะเบียนกับศาล ซึ่งถือว่าสูงกว่าชั้นสอบสวน (สำนักงานศาลยุติธรรม, 2562)

อย่างไรก็ตาม ในทางปฏิบัติ ล่ามหลายคนอาจไม่ได้รับค่าป่วยการในอัตราดังกล่าวเสมอไป บ่อยครั้งที่ได้รับจ้างในอัตราที่ต่ำกว่าที่กำหนด เช่น รับค่าป่วยการวันละ 300 หรือ 500 บาท ซึ่งอยู่ที่ดุลพินิจของศาล และความยากง่ายของคดี นอกจากนี้ ล่ามไม่ได้รับงานจากศาลกันบ่อย ๆ จึงมักเป็นงานให้ล่ามมือใหม่ หรือล่ามที่ขาดระสบการณ์เข้ามารับงานในส่วนนี้จำนวนมาก เนื่องจากค่าตอบแทนที่น้อย

รายได้ล่ามอิสระในตลาด

นอกเหนือจากระบบราชการ ล่ามศาลอิสระซึ่งรับงานโดยตรงจากคู่ความหรือทนายความมีเรตค่าตอบแทนที่กว้างขึ้น โดยทั่วไปพบอัตรา วันละ 3,000–10,000 บาท ขึ้นกับภาษาที่ใช้และความซับซ้อนของคดี สำหรับภาษาเฉพาะหรือคดีที่มีมิติทางกฎหมายซับซ้อน อัตราค่าจ้างอาจสูงถึง วันละ 18,000–24,000 บาท ซึ่งสะท้อนเพดานรายได้ในตลาดเอกชนที่ตอบสนองดีมานด์เฉพาะด้าน (Bangkok Post, 2023; SEAProTI, 2025)

เงินเดือนล่ามประจำและสิทธิประโยชน์

ล่ามที่ปฏิบัติงานในฐานะพนักงานประจำในสำนักงานกฎหมาย หรือองค์กรต่างประเทศมีฐานเงินเดือนเฉลี่ย 30,000–50,000 บาทต่อเดือน นอกจากนี้ ภาครัฐยังมีสิทธิประโยชน์เพิ่มเติม เช่น การเบิกค่าเดินทางและค่าเช่าที่พักตามภารกิจ ทำให้รายได้รวมสูงกว่าค่าป่วยการเพียงอย่างเดียว

สำหรับสำนักงานกฎหมายบางแห่ง เก็บค่าบริการล่ามจากลูกความถึง ชั่วโมงละ 5,000-6,000 บาท

ปัจจัยที่มีผลต่อค่าตอบแทน

1. ภาษาและความหายาก: ภาษาที่มีผู้เชี่ยวชาญจำนวนน้อย เช่น ภาษายุโรปตะวันออกหรือภาษาแอฟริกัน มีแนวโน้มได้ค่าตอบแทนสูงกว่าภาษาอังกฤษหรือจีน

2. ความซับซ้อนของคดี: คดีที่มีศัพท์กฎหมายเฉพาะหรือใช้เวลาพิจารณานาน ทำให้เรตค่าจ้างสูงขึ้น

3. สถานที่และค่าใช้จ่ายประกอบ: งานในต่างจังหวัดหรือข้ามพื้นที่สามารถเบิกค่าเดินทางและที่พักเพิ่มได้ตามระเบียบ

การคำนวณรายได้เฉลี่ยต่อเดือน

หากใช้กรอบค่าป่วยการของตำรวจ (500–800 บาท/ชั่วโมง) และสมมติทำงาน 4–6 ชั่วโมงต่อวัน สัปดาห์ละ 3–4 วัน รายได้เฉลี่ยต่อเดือนอยู่ที่ประมาณ 24,000–76,800 บาท ก่อนหักค่าใช้จ่ายเดินทาง หากเป็นล่ามขึ้นทะเบียนกับสมาคมวิชาชีพนักแปลและล่ามแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ หรือสมาคมอื่นใด ที่กำนเนิการเป็นในลักาณะของสากล ที่มีเรตสูงกว่า (1,000–1,500 บาท/ชั่วโมง) รายได้จะเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับจำนวนชั่วโมงและวันทำงานจริง

สรุป

โครงสร้างค่าตอบแทนล่ามศาลในประเทศไทยสะท้อนความแตกต่างระหว่างระบบราชการกับตลาดอิสระ โดยระบบรัฐมีกรอบที่แน่นอนเพื่อความโปร่งใสในการเบิกจ่าย ขณะที่ตลาดอิสระเปิดโอกาสให้ผู้มีทักษะเฉพาะได้ค่าตอบแทนสูงขึ้นตามอุปสงค์และอุปทาน ทั้งนี้การกำหนดอัตราที่เหมาะสมและเป็นธรรมยังคงเป็นโจทย์สำคัญในการสร้างระบบยุติธรรมที่เข้าถึงได้และยั่งยืน

บรรณานุกรม

• Bangkok Post. (2023). Court interpreters in demand amid rising cases. Retrieved from https://www.bangkokpost.com

• SEAProTI. (2025). Interpreter remuneration and professional standards in Thailand. Bangkok: Southeast Asian Association of Professional Translators and Interpreters.

• สำนักงานตำรวจแห่งชาติ. (2565). ระเบียบการจ่ายค่าป่วยการล่ามในชั้นสอบสวน. กรุงเทพฯ: สตช.

• สำนักงานศาลยุติธรรม. (2562). ระเบียบการเบิกจ่ายค่าป่วยการ ค่าพาหนะ และค่าเช่าที่พักสำหรับล่าม. กรุงเทพฯ: สำนักงานศาลยุติธรรม.