ความรับผิดของนักแปลเมื่อแปลเอกสารเท็จหรือเอกสารปลอม: กรอบกฎหมายและมาตรฐานวิชาชีพ

6 กันยายน 2568, กรุงเทพมหานคร - การแปลเอกสารจากภาษาหนึ่งสู่อีกภาษาหนึ่งมีผลโดยตรงต่อสิทธิ หน้าที่ และสถานะทางกฎหมายของบุคคลและนิติบุคคล โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อเอกสารนั้นถูกนำไปใช้ในการจดทะเบียน การยื่นคำร้องต่อหน่วยงานราชการ หรือเป็นพยานหลักฐานในศาล ความถูกต้องและความน่าเชื่อถือของคำแปลจึงเป็นเงื่อนไขสำคัญต่อกระบวนการทางกฎหมาย (Pym, 2010)

อย่างไรก็ตาม ในทางปฏิบัติพบว่านักแปลบางรายอาจแปลเอกสารที่มีเนื้อหาเท็จหรือแปลจากเอกสารปลอม ซึ่งนำมาซึ่งความรับผิดหลายมิติ ทั้งทางแพ่ง อาญา ปกครอง และวิชาชีพ (ราชกิจจานุเบกษา, 2540; ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 264–268) โดยความเข้มงวดของการรับผิดแตกต่างกันระหว่าง นักแปลทั่วไป และ นักแปลที่ได้รับการรับรองจากสมาคมวิชาชีพนักแปลและล่ามแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (SEAProTI) บทความนี้มุ่งวิเคราะห์ขอบเขตความรับผิดของนักแปลในกรณีแปลเอกสารปลอม พร้อมนำเสนอการเปรียบเทียบมาตรฐานการรับผิดของนักแปลสองกลุ่ม

1. ความรับผิดทางกฎหมาย (Legal Liability)

1.1 ความรับผิดทางแพ่ง

หากการแปลไม่ถูกต้องหรือแปลจากเอกสารปลอมแล้วก่อให้เกิดความเสียหาย นักแปลอาจถูกฟ้องเรียกค่าเสียหายตาม ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 420 ฐานการละเมิด

1.2 ความรับผิดทางอาญา

หากนักแปล รู้ว่าเอกสารเป็นปลอม แต่ยังคงรับรอง จะเข้าข่ายความผิดฐาน ปลอมแปลงหรือใช้เอกสารปลอม ตาม ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 264–268 มีโทษทั้งจำคุกและปรับ

1.3 ความรับผิดทางปกครอง

นักแปลที่ขึ้นทะเบียนกับหน่วยงานรัฐหรือสมาคมวิชาชีพ หากแปลเอกสารปลอม อาจถูกเพิกถอนสิทธิ์การเป็นนักแปลรับรองและถูกจำกัดสิทธิในการรับงานราชการ

2. ความรับผิดทางวิชาชีพ (Professional Liability)

นักแปลต้องยึดมั่นใน จรรยาบรรณวิชาชีพ เช่น ความซื่อสัตย์ ความถูกต้อง และการปฏิเสธงานที่ผิดกฎหมาย หากละเมิดจรรยาบรรณ เช่น รู้ว่าเอกสารเป็นปลอมแต่ยังรับงาน อาจถูกดำเนินการทางวินัยโดยองค์กรวิชาชีพ และสูญเสียความน่าเชื่อถือทางอาชีพ

3. นักแปลทั่วไป vs. นักแปล SEAProTI

เพื่อทำความเข้าใจถึงความแตกต่างด้านความรับผิด สามารถสรุปได้ดังตารางต่อไปนี้:

ประเด็น	นักแปลทั่วไป	นักแปล SEAProTI (Certified Translator)
ความรับผิดทางแพ่ง	ถูกฟ้องเรียกค่าเสียหายหากแปลผิดหรือใช้เอกสารปลอม	เช่นเดียวกับนักแปลทั่วไป
ความรับผิดทางอาญา	หากรู้เห็นว่าเป็นปลอม อาจเข้าข่ายความผิดอาญา (มาตรา 264–268)	เช่นเดียวกัน แต่มีมาตรฐานตรวจสอบเข้มกว่า
ความรับผิดทางปกครอง	อาจถูกปฏิเสธไม่ให้รับงานราชการ แต่ไม่มีระบบกำกับดูแลที่ชัดเจน	หากทำผิด จะถูก เพิกถอนสิทธิ์และสถานะนักแปลรับรอง อย่างเป็นทางการ
ความรับผิดทางวิชาชีพ	ไม่มีมาตรการลงโทษจากองค์กรวิชาชีพที่ชัดเจน	หากละเมิดจรรยาบรรณ จะถูกดำเนินการทางวินัย และอาจถูก เพิกถอนใบอนุญาตวิชาชีพ
ความมั่นใจต่อนายจ้าง	ไม่มีหลักประกันว่าผู้ว่าจ้างจะได้รับการคุ้มครองหากเกิดปัญหา	การันตีมาตรฐานสูงสุด: หากทำผิดจริง นายจ้างมั่นใจได้ว่าจะมีการรับผิดชอบและการเพิกถอนสิทธิ์เพื่อปกป้องผู้ใช้บริการ

4. มาตรการป้องกันสำหรับนักแปล

• ตรวจสอบต้นฉบับ หากพบข้อพิรุธ เช่น ตราประทับผิดรูปแบบ

• ขอคำยืนยันจากลูกค้าเป็นลายลักษณ์อักษร ว่าเอกสารเป็นของแท้

• ใช้ข้อความรับรองอย่างระมัดระวัง ระบุเพียงว่า “certified true translation” ไม่ใช่การรับรองความแท้จริงของต้นฉบับ

บทสรุป

นักแปลที่แปลเอกสารปลอมต้องรับผิดทั้งทางแพ่ง อาญา ปกครอง และวิชาชีพ แต่ความแตกต่างสำคัญอยู่ที่ นักแปล SEAProTI หากทำผิดจะถูกเพิกถอนใบอนุญาตวิชาชีพ ซึ่งเป็นกลไกที่สร้าง ความมั่นใจสูงสุดแก่นายจ้าง ว่าการว่าจ้างนักแปลรับรองจากสมาคมจะได้รับทั้งคุณภาพและการคุ้มครองตามมาตรฐานสากล

เอกสารอ้างอิง

• Pym, A. (2010). Exploring Translation Theories. London: Routledge.

• ราชกิจจานุเบกษา. (2540). กฎกระทรวงมหาดไทย พ.ศ. 2540 ว่าด้วยการรับรองการแปล. เล่ม 114 ตอนที่ 9 ก.

• ประมวลกฎหมายอาญา [Criminal Code]. มาตรา 264–268.

• Tamura, T. (2020). Interpreters in the Courtroom: Agents, Conduits, and Accountability. Tokyo: Waseda University Press.