การวิเคราะห์แนวทางปฏิบัติงานล่ามในศาลไทย: กรณีศึกษาปัญหาการแปลและบทบาทเกินขอบเขต

ล่ามศาลมีบทบาทสำคัญในกระบวนการยุติธรรม โดยทำหน้าที่ถ่ายทอดภาษาเพื่อให้คู่ความ พยาน ทนายความ และศาลสามารถเข้าใจเนื้อหาได้ตรงกัน การแปลที่ถูกต้องและเป็นกลางถือเป็นหัวใจสำคัญ เนื่องจากหากมีข้อผิดพลาด ย่อมส่งผลกระทบโดยตรงต่อสิทธิของคู่ความและความโปร่งใสของกระบวนการยุติธรรม อย่างไรก็ตาม การปฏิบัติจริงในศาลไทยสะท้อนให้เห็นปัญหาที่เกิดขึ้นซ้ำซาก ทั้งด้านความถูกต้องของการแปลและการปฏิบัติหน้าที่ที่เกินขอบเขต (สำนักงานศาลยุติธรรม, 2562; SEAProTI, 2024)

ปัญหาการแปลของล่ามในศาลไทย

1. การแปลเพิ่มเติม (Over-translation)

พบว่าล่ามศาลบางรายมีการใส่เนื้อหาเสริมที่ไม่ได้อยู่ในต้นฉบับ ทำให้สาระที่ถ่ายทอดไปมีรายละเอียดเกินจริง และอาจก่อให้เกิดความเข้าใจผิด เช่น การเพิ่มคำบรรยายที่ขยายเกินไปจากคำให้การดั้งเดิมของพยาน

2. การแปลคลาดเคลื่อน (Mistranslation)

แม้ล่ามบางรายจะมีประสบการณ์ยาวนาน แต่ยังพบความผิดพลาดในการถ่ายทอดความหมาย ซึ่งบางครั้งไม่เพียงแต่แปลผิด หากยังแทรกเนื้อหาที่นำไปสู่การชี้นำคู่ความ สร้างความกังวลแก่ผู้สังเกตการณ์และทนายความ โดยเฉพาะในกรณีที่คู่ความเข้าใจภาษาอังกฤษหรือภาษาอื่นได้เองและพบความแตกต่างจากต้นฉบับ

3. การแปลแบบสรุป (Summary Interpreting)

ในบางสถานการณ์ ล่ามไม่ถ่ายทอดข้อความทั้งหมดตามที่พยานหรือคู่ความกล่าว แต่เลือก “สรุป” ซึ่งไม่เป็นไปตามมาตรฐานการล่ามในระดับสากลที่กำหนดให้ถ่ายทอดความหมายอย่างครบถ้วน

บทบาทเกินขอบเขตของล่ามศาล

นอกจากการแปล ล่ามศาลในบางกรณียังเข้าไปทำหน้าที่คล้ายเจ้าหน้าที่ศาล เช่น การช่วยไกล่เกลี่ยระหว่างคู่ความ ซึ่งแม้อาจมองว่าเป็นการสนับสนุนกระบวนการยุติธรรมไทย แต่ในเชิงหลักการสากลถือว่าล่ามไม่ควรแทรกแซงหรือชี้นำเนื้อหา เพราะเป็นการขัดต่อหลักความเป็นกลางของวิชาชีพ (SEAProTI, 2024)

ช่องว่างทางกฎหมายและวัฒนธรรมองค์กร

ปัญหาที่เกิดขึ้นส่วนหนึ่งมาจากการที่ประเทศไทยยังไม่มี พระราชบัญญัติว่าด้วยล่ามศาล โดยตรง ทำให้การทำงานขึ้นอยู่กับระเบียบของศาลยุติธรรมและวัฒนธรรมองค์กรที่ไม่ชัดเจน การ “ทำเกินหน้าที่” บางครั้งจึงถูกยกย่องว่าเป็นการเสียสละ ขณะที่การวิพากษ์วิจารณ์ล่ามที่แปลผิดกลับถูกมองว่าเป็นการทำให้ล่ามเสียหน้า ซึ่งสะท้อนลักษณะ “save face culture” ของสังคมไทย

กรณีศึกษาและข้อสังเกต

จากกรณีศึกษาล่าสุด การสืบพยานในศาลใช้เวลายืดเยื้อกว่า 3 วัน เนื่องจากมีการคัดค้านการแปลของล่ามศาลแทบทุกประโยค ปัญหานี้ทำให้ทนายความรุ่นใหม่จากสำนักงานกฎหมายระดับนานาชาติและพนักงานอัยการรุ่นใหม่เริ่มตั้งคำถามต่อมาตรฐานการล่าม และยืนยันหลักการสากลว่า ล่ามต้องแปลให้ถูกต้อง ครบถ้วน และไม่เกินขอบเขตหน้าที่

บทสรุป

การทำหน้าที่ของล่ามศาลในประเทศไทยยังสะท้อนข้อจำกัดหลายประการ ทั้งด้านคุณภาพการแปล บทบาทเกินขอบเขต และวัฒนธรรมองค์กรที่ไม่ส่งเสริมการตรวจสอบข้อผิดพลาด ปัญหาเหล่านี้สะท้อนให้เห็นความจำเป็นที่ประเทศไทยควรมีกฎหมายรองรับบทบาทและจรรยาบรรณของล่ามศาลอย่างชัดเจน ควบคู่ไปกับการรับรองมาตรฐานโดยองค์กรวิชาชีพอิสระ เช่น SEAProTI เพื่อยกระดับมาตรฐานสากล และสร้างความเชื่อมั่นในกระบวนการยุติธรรม

เอกสารอ้างอิง

• สำนักงานศาลยุติธรรม. (2562). คู่มือการปฏิบัติงานล่ามศาล. กรุงเทพฯ: สำนักงานศาลยุติธรรม.

• SEAProTI. (2024). Standards and certification framework for court interpreters in Southeast Asia. Southeast Asian Association of Professional Translators and Interpreters (SEAProTI).

เกี่ยวกับนักแปลรับรอง ผู้รับรองการแปล และล่ามรับรองของสมาคมวิชาชีพนักแปลและล่ามแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

* สมาคมวิชาชีพนักแปลและล่ามแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (SEAProTI) ได้ประกาศหลักเกณฑ์และคุณสมบัติผู้ที่ขึ้นทะเบียนเป็น “นักแปลรับรอง (Certified Translators) และผู้รับรองการแปล (Translation Certification Providers) และล่ามรับรอง (Certified Interpreters)” ของสมาคม หมวดที่ 9 และหมวดที่ 10 ในราชกิจจานุเบกษา ของสำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี ในสำนักนายกรัฐมนตรี แห่งราชอาณาจักรไทย ลงวันที่ 25 ก.ค. 2567 เล่มที่ 141 ตอนที่ 66 ง หน้า 100 อ่านฉบับเต็มได้ที่: นักแปลรับรอง ผู้รับรองการแปล และล่ามรับรอง

** สำนักคณะกรรมการกฤษฎีกาเสนอให้ตราเป็นพระราชกฤษฎีกา โดยกำหนดให้นักแปลที่ขึ้นทะเบียน รวมถึงผู้รับรองการแปลจากสมาคมวิชาชีพหรือสถาบันสอนภาษาที่มีการอบรมและขึ้นทะเบียน สามารถรับรองคำแปลได้ (จดหมายถึงสมาคม SEAProTI ลงวันที่ 28 เม.ย. 2568)

*** สมาคมวิชาชีพนักแปลและล่ามแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เป็นสมาคมวิชาชีพแห่งแรกในประเทศไทยและภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่มีระบบรับรองนักแปลรับรอง ผู้รับรองการแปล และล่ามรับรอง

สำนักงานใหญ่: อาคารบ้านราชครู เลขที่ 33 ห้อง 402 ซอยพหลโยธิน 5 ถนนพหลโยธิน แขวงพญาไท เขตพญาไท กรุงเทพมหานคร 10400 ประเทศไทย

อีเมล: hello@seaproti.com โทรศัพท์: (+66) 2-114-3128 (เวลาทำการ: วันจันทร์–วันศุกร์ เวลา 09.00–17.00 น.)