การจัดการกรณีล่ามศาลแปลผิดหรือแปลไม่ครบถ้วน: แนวทางปฏิบัติและผลทางกฎหมายในกระบวนการยุติธรรมไทย

การคัดค้านล่ามเป็นเทคนิคหนึ่งของคู่กรณีเพื่อให้ได้ผลทางคดี ล่ามศาลมีบทบาทสำคัญในกระบวนการยุติธรรม โดยเฉพาะเมื่อคู่ความหรือพยานไม่สามารถใช้ภาษาไทยได้ การแปลที่ถูกต้อง ครบถ้วน และเป็นกลางจึงมีความสำคัญอย่างยิ่ง เนื่องจากความผิดพลาดในการแปลอาจกระทบต่อสิทธิในการพิจารณาคดีที่เป็นธรรม อย่างไรก็ตาม ในทางปฏิบัติยังคงพบปัญหาล่ามแปลผิด แปลตกหล่น หรือแปลเกิน รวมถึงข้อถกเถียงทางกฎหมายเกี่ยวกับการเลือกใช้ล่ามในคดีอาญา

กระบวนการแก้ไขในศาล

1. การแจ้งศาลทันที

หากคู่ความ ทนายความ หรือผู้พิพากษาพบว่าล่ามแปลผิด แปลไม่ครบถ้วน หรือแปลคลาดเคลื่อน สามารถแจ้งศาลได้ทันที เพื่อพิจารณาเปลี่ยนล่ามหรือเรียกล่ามคนใหม่มาทำหน้าที่แทน (สำนักงานศาลยุติธรรม, 2562)

2. การร้องเรียนต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

คู่ความหรือผู้ใช้บริการสามารถร้องเรียนปัญหาคุณภาพการล่ามต่อสำนักงานศาลยุติธรรมโดยตรง หรือต่อองค์กรวิชาชีพ เช่น สมาคมวิชาชีพนักแปลและล่ามแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (SEAProTI) ซึ่งมีระบบรับเรื่องร้องเรียนและตรวจสอบจรรยาบรรณของล่าม (SEAProTI, 2024) หากเป็นสมาชิกของ SEAProTI

3. การสอบสวนและพิจารณาหลักฐาน

หากการแปลผิดมีผลกระทบต่อสิทธิในคดี ศาลอาจสั่งสอบสวนข้อเท็จจริง โดยพิจารณาหลักฐานหรือให้ล่ามคนอื่นแปลซ้ำ หรืออาจสั่งแก้ไขบันทึกคำให้การเพื่อให้ตรงกับข้อเท็จจริง

4. ผลทางกฎหมาย

หากล่ามมีเจตนาแปลผิดในสาระสำคัญจนก่อให้เกิดความเสียหาย อาจมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 178 ซึ่งบัญญัติให้มีโทษจำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 60,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ (ประมวลกฎหมายอาญา, 2562)

5. การเพิกถอนใบรับรองหรือทะเบียน

องค์กรที่รับรองล่าม เช่น ศาลยุติธรรม หรือ SEAProTI สามารถเพิกถอนใบรับรองหรือถอดถอนชื่อจากทะเบียนล่ามได้ หากมีการละเมิดจรรยาบรรณหรือประพฤติเสื่อมเสีย

ประเด็นการคัดค้านล่ามของคู่ความในคดีอาญา

ในคดีอาญา มักพบว่าทนายของฝ่ายตรงข้ามคัดค้านไม่ให้คู่ความนำล่ามมาเอง โดยอ้างเหตุผลเรื่องความเป็นกลางของล่าม อย่างไรก็ตาม ในความเป็นจริง หากคู่ความประสงค์จะนำล่ามมาเอง สามารถยื่นคำร้องต่อศาลได้ และหากไม่มีฝ่ายใดคัดค้าน ศาลมีอำนาจอนุญาตให้ล่ามดังกล่าวปฏิบัติหน้าที่ได้ หรือศาลอาจอนุญาตให้คู่ความเอาล่ามมาตรวจคำแปลของล่ามที่แปลหน้าบัลลังก์แทนได้

ทั้นี้ การเปิดโอกาสให้คู่ความเลือกใช้ล่ามของตนเอง จึงถือเป็นการคุ้มครองสิทธิขั้นพื้นฐานและช่วยลดความเสี่ยงจากการแปลผิดพลาด

ข้อเสนอแนะ

• คู่ความควรพิจารณาใช้ล่ามที่ผ่านการรับรองมาตรฐานวิชาชีพ เช่น จาก SEAProTI เพื่อป้องกันปัญหาคุณภาพการแปลตั้งแต่ต้น

• ศาลอาจยอมให้คู่กรณีนำล่ามมาเองเพื่อตรวจสอบล่ามศาลที่กำลังแปลหน้าบัลลงก์ได้ เพื่อไม่ให้กระทบสิทธิของคู่กรณี

บทสรุป

หากล่ามศาลแปลผิดหรือทำหน้าที่ไม่ครบถ้วน คู่ความสามารถร้องเรียน ขอเปลี่ยนล่าม หรือให้มีการตรวจสอบโดยผู้เชี่ยวชาญได้ และหากการแปลผิดเกิดจากเจตนา ล่ามอาจถูกดำเนินคดีอาญาพร้อมเพิกถอนใบรับรอง ทั้งนี้ แม้ในคดีอาญาจะมีข้อถกเถียงเรื่องการนำล่ามมาเองของคู่ความ แต่ตามหลักการแล้ว หากไม่มีฝ่ายใดคัดค้าน ศาลสามารถอนุญาตให้ล่ามที่คู่ความจัดหามาปฏิบัติหน้าที่ได้ เพื่อคุ้มครองสิทธิและความเป็นธรรมของทุกฝ่าย

เอกสารอ้างอิง

• ประมวลกฎหมายอาญา [Criminal Code]. (2562). กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์นิติธรรม.

• สำนักงานศาลยุติธรรม. (2562). คู่มือการปฏิบัติงานล่ามศาล. กรุงเทพฯ: สำนักงานศาลยุติธรรม.

• SEAProTI. (2024). Standards and certification framework for court interpreters in Southeast Asia. Southeast Asian Association of Professional Translators and Interpreters (SEAProTI).

เกี่ยวกับนักแปลรับรอง ผู้รับรองการแปล และล่ามรับรองของสมาคมวิชาชีพนักแปลและล่ามแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

* สมาคมวิชาชีพนักแปลและล่ามแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (SEAProTI) ได้ประกาศหลักเกณฑ์และคุณสมบัติผู้ที่ขึ้นทะเบียนเป็น “นักแปลรับรอง (Certified Translators) และผู้รับรองการแปล (Translation Certification Providers) และล่ามรับรอง (Certified Interpreters)” ของสมาคม หมวดที่ 9 และหมวดที่ 10 ในราชกิจจานุเบกษา ของสำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี ในสำนักนายกรัฐมนตรี แห่งราชอาณาจักรไทย ลงวันที่ 25 ก.ค. 2567 เล่มที่ 141 ตอนที่ 66 ง หน้า 100 อ่านฉบับเต็มได้ที่: นักแปลรับรอง ผู้รับรองการแปล และล่ามรับรอง

** สำนักคณะกรรมการกฤษฎีกาเสนอให้ตราเป็นพระราชกฤษฎีกา โดยกำหนดให้นักแปลที่ขึ้นทะเบียน รวมถึงผู้รับรองการแปลจากสมาคมวิชาชีพหรือสถาบันสอนภาษาที่มีการอบรมและขึ้นทะเบียน สามารถรับรองคำแปลได้ (จดหมายถึงสมาคม SEAProTI ลงวันที่ 28 เม.ย. 2568)

*** สมาคมวิชาชีพนักแปลและล่ามแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เป็นสมาคมวิชาชีพแห่งแรกในประเทศไทยและภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่มีระบบรับรองนักแปลรับรอง ผู้รับรองการแปล และล่ามรับรอง

สำนักงานใหญ่: อาคารบ้านราชครู เลขที่ 33 ห้อง 402 ซอยพหลโยธิน 5 ถนนพหลโยธิน แขวงพญาไท เขตพญาไท กรุงเทพมหานคร 10400 ประเทศไทย

อีเมล: hello@seaproti.com โทรศัพท์: (+66) 2-114-3128 (เวลาทำการ: วันจันทร์–วันศุกร์ เวลา 09.00–17.00 น.)